🇷🇴 SMARANDA, fata cu turban
Vro, 4/10/2026
O poveste imaginară pornind de la un desen propriu, inspirat de „Fata cu cercelul de perlă” / „Fata cu turban” a lui Johannes Vermeer și de privirile celor care au întâlnit-o în desenul meu.
🇳🇱 SMARANDA,
het meisje met de tulband
Vro, 4/10/2026
Een fictief verhaal, geïnspireerd op een eigen tekening, gebaseerd op „Meisje met de parel” / „Het meisje met de tulband” van Johannes Vermeer en op de blikken van degenen die haar in mijn tekening hebben ontmoet.
zie vertalling onder de tweede afbeelding.
🇷🇴
Vermeer nu a pictat o femeie anume. Poate că a pictat ceea ce își imagina că este frumusețea unei femei. Un chip tânăr. O privire întoarsă spre cel care o privește. Buza ușor întredeschisă, ca și cum tocmai ar fi vrut să spună ceva. Și o perlă imensă. Restul nu îl știm. Nu știm cine era fata. Nu știm ce gândea, pe cine iubea, pe cine aștepta sau ce ar fi spus dacă ar fi avut ocazia.
Eu însă i-am dat un nume: Smaranda. Și, într-o zi, Smaranda mi-a vorbit. Cu o încărcătură de aproape patru sute de ani.
La Mauritshuis, în Haga, mă opresc în fața unui desen. Îl privesc câteva clipe.
Smaranda se uită în gol și oftează. Pornește să spună ceva, apoi se oprește. Voi scrie diseară în caiet.
Mă apropii de desen.
— Hei… Nu știam că Vermeer a desenat înainte de a face tabloul. Dar parcă are o altă atmosferă. Ah, stai un pic… Ăsta e un tablou recent. Hm… VRo. Nu cunosc artistul. Are o atmosferă mai încărcată. Expresia feței parcă ar fi mai… purtată de experiențe.
— Hei! strigă Smaranda.
Ochii i se mișcă. Foarte puțin. Dar suficient cât să observ că fata din tablou m-a strigat. Mă uit în jur. Nimeni nu pare să fi observat.
— Tu vorbești? o întreb curioasă.
— Numai când simt ca cineva ma poate asculta, îmi răspunde șoptind, de parcă nu ar fi dorit atenția altcuiva.
Fac un pas mai aproape.
— Ascultă-mă…
Și începe să zâmbească.
— Cine ești? o întreb.
— Cine crezi că sunt?
— Fata cu turban.
— Asta este ceea ce vezi.
— Și ce ar trebui să văd?
Se uită la mine.
— Poate că ar trebui să mă citești.
Rămân tăcută câteva clipe. Încerc să-mi dau seama dacă ceea ce se întâmplă este real sau dacă imaginația mea a trecut deja dincolo de granița dintre desen și realitate.
— Ești un tablou interactiv?
Smaranda râde.
— Sunt doar un tablou.
— Și ce mai ești?
O mai privesc câteva clipe. Chipul ei pare neschimbat, dar ceva din privire se transformă.
— Ai fost femeie înainte să fii expusă.
— Ești Smaranda?
Smaranda se uită nedumerită.
— De unde știi că mă cheamă așa?
De data aceasta, eu sunt cea care rămâne puțin surprinsă.
— Nu știu. Pur și simplu am inventat.
Smaranda mă privește curioasă. În ochii ei apare ceva între mirare și amuzament.
— Coincidență sau conexiune?
Ridic din umeri.
— Poate că vom afla.
Pentru prima dată, Smaranda zâmbește altfel. Nu este zâmbetul unei fete pictate pentru eternitate. Este zâmbetul unei femei care pare să știe ceva ce eu încă nu știu.
— Crezi că Vermeer te-a iubit?
Smaranda tace. Pentru o clipă își întoarce privirea, apoi revine la mine.
— Nici măcar nu știu dacă m-a cunoscut suficient ca să mă iubească.
— Dar te-a făcut frumoasă.
— Poate că asta a fost problema.
— Frumusețea?
— Nu.
Face o pauză.
— Faptul că oamenii văd numai frumusețea, nu și omul din spate.
— Și totuși ai devenit celebră.
— Fără să-mi ceară voie.
Râd.
— Deși, dacă tot urma să mă facă celebră, putea măcar să-mi spună. M-aș fi aranjat puțin mai bine.
— Ce ai fi schimbat?
Smaranda se gândește câteva clipe.
— Poate că aș fi ales să-mi fac părul mai bine.
Mă uit la turbanul ei și izbucnesc în râs.
Smaranda zâmbește și ea ștrengărește.
Râdem amândouă. Apoi o privesc din nou. În jurul nostru, muzeul continuă să existe ca și cum nimic neobișnuit nu s-ar fi întâmplat. Oamenii trec, privesc, fotografiază, vorbesc în șoaptă. Doar eu am impresia că timpul s-a oprit pentru câteva clipe.
— Și ce gândeai? o întreb.
— Când?
— Când te-a pictat.
Smaranda își întoarce privirea. Pentru o clipă pare că se uită dincolo de peretele muzeului, dincolo de sala în care ne aflăm.
— Te privesc, dar gândul meu este în altă parte.
— Unde?
Își ridică puțin sprâncenele.
— Vezi?
— Ce?
— Ți-ai dat frâu liber curiozității.
Râd.
— Păi… dacă tot vorbești după aproape patru sute de ani, profit și eu.
— Poate că într-o zi voi avea curajul să spun la ce mă gândeam.
Apoi tace. Mult. Și eu înțeleg că poate conversația s-a terminat.
Fiecare pleacă în felul lui. Eu din muzeu. Ea rămâne expusă pe perete. Sau cel puțin așa cred.
În seara aceea nu reușesc să-mi scot din minte scena de la Mauritshuis. Mă întreb dacă am vorbit cu adevărat cu ea. Poate că am inventat totul.
Deschid caietul meu și scriu:
Astăzi cineva special mi-a vorbit.
Smaranda.
Sau cel puțin așa cred.
Închid caietul, dar îndoiala rămâne. Poate că imaginația mea a mers prea departe. Poate că am vrut atât de mult să aud o poveste, încât am început să o aud cu adevărat.
În aceeași seară, undeva, într-un alt caiet, Smaranda scrie:
Te privesc, dar gândul meu este în altă parte. Poate că într-o zi voi avea curajul să spun unde.
Apoi răsfoiește caietul în urmă și oftează.
A doua zi mă întorc la muzeu. Nu știu exact de ce. Poate vreau să verific dacă nu am inventat totul. Poate vreau doar să văd dacă Smaranda mai este acolo.
Mă apropii. Smaranda mă privește înainte să apuc să spun ceva. În ochii ei apare o urmă de zâmbet.
— Te-ai întors.
— De ce? întreabă ea, aproape la fel de surprinsă de întoarcerea mea ca și mine.
— Nu știu, răspund.
Se uită la mine mai atent. Pentru câteva clipe nu spune nimic.
— Ai plâns.
Îmi ating fața.
— Se vede?
— Puțin.
— Te-a ajutat? Un pic măcar?
Dau din cap.
— Un pic.
Smaranda zâmbește.
— Uneori, un pic este suficient.
Tac. Cuvintele ei rămân între noi câteva secunde, mai mult decât ar fi fost nevoie.
— Deci… chiar ai vorbit cu mine ieri?
Smaranda înclină ușor capul.
— Tu ce crezi?
— Cred că am început să inventez scenarii.
— Se întâmplă.
— Deci n-am inventat?
— Nu tot.
— Ce înseamnă „nu tot”?
Smaranda mă privește cu o urmă de amuzament.
— Vezi? Deja pui prea multe întrebări.
Râdem amândouă.
Mă așez mai aproape de ea, cât de aproape îmi permite spațiul dintre mine și lucrarea de pe perete.
— Smaranda, aș vrea să-mi povestești despre viața ta.
— Ce anume?
— Ce merită.
Smaranda rămâne câteva clipe cu privirea pierdută undeva deasupra mea. Apoi respiră încet.
— Ce merită?
— Da. Ce ai păstrat după aproape patru sute de ani?
Smaranda privește în depărtare si imi raspunde:
— Așteptarea.
— Ai așteptat pe cineva?
— Da.
— Mult?
— Uneori ani. Alteori doar o privire.
— Și ce se întâmplă când așteptarea se termină?
— Uneori nu se termină.
— Și atunci?
— Înveți să trăiești cu ea.
Își lasă privirea în jos.
— Uneori așteptarea nu mai are nici măcar un nume. Doar rămâne acolo.
— Ca nostalgia?
Smaranda zâmbește.
— Poate.
— De ce ți-e dor?
Se gândește câteva clipe înainte să răspundă.
— Uneori nu mi-e dor de un om.
Face o pauză.
— Mi-e dor de cine eram când eram lângă el.
Tac. Smaranda își plimbă privirea prin sală.
— Poate că de aceea am ezitat atât de mult în viața mea.
— Ai ezitat?
Smaranda zâmbește ușor. Privirea îi alunecă pentru o clipă spre fereastră, de parcă răspunsul s-ar fi ascuns undeva, într-un timp pe care numai ea îl mai putea vedea.
— De multe ori.
Îmi amintesc de cuvântul pe care îl auzisem în olandeză și îl rostesc încet, ca să-i aud sunetul între noi.
— Știi ce înseamnă aarzeling?
Smaranda își ridică sprâncenele, amuzată.
— Ezitare?
— Da.
Pentru o clipă zâmbește, dar zâmbetul îi dispare repede.
— Și de ce ai ezitat?
— Pentru că uneori știm ce vrem. Dar ne este teamă să recunoaștem.
— De ce ne-ar fi teamă?
Smaranda își trece degetul peste marginea caietului.
— De ce se întâmplă după ce spunem adevărul.
— Și tu ai spus adevărul?
— Uneori.
— Și?
Smaranda mă privește cu o expresie greu de descifrat.
— Nu recomand.
Râd.
— De ce?
— Pentru că după aceea nu mai poți pretinde că nu știi.
Rămânem câteva clipe tăcute. Mă gândesc la cele spuse.
— Și tu te-ai schimbat in toti acesti ani?
— De multe ori.
— Cum?
Smaranda își ridică privirea spre mine.
— Uneori am fost fata care aștepta. Alteori femeia care pleca. Alteori femeia care rămânea prea mult.
Zâmbește amar.
— Și in toate am fost eu.
— Dar totusi a fost o vreme in care m-am indoit cel mai mult de cine sunt eu cu adevarat,
Smaranda îmi povestește apoi despre o perioadă mult mai apropiată de noi. Despre o femeie care putea studia, munci, alege, pleca. Îmi povestește apoi despre un bărbat care voia să o aibă aproape, dar nu știa să fie lângă ea. Despre iubire care se transformase încet în control, despre cuvinte care micșorau și despre momente în care începi să te întrebi dacă problema nu este la tine.
Smaranda își ridică privirea.
— Știi ce mi-am dat seama într-o zi?
— Ce?
Se uită la mine.
— Că începusem să mă simt mică sub ochii lui.
Tac.
— Dar tu erai aceeași femeie.
— Da.
Își coboară privirea.
— Doar că, încet-încet, începusem să mă văd prin ochii lui.
— Și cum te vedeai?
— Niciodată suficient.
Rămân tăcută. Cuvintele ei mă ating într-un loc pe care nu vreau să-l cercetez încă.
— Uneori, spune ea, oamenii nu mai iubesc omul de lângă ei. Iubesc ceea ce pot arăta prin el.
— Cum adică?
— Mașina pe care o conduc. Firma pe care o au. Casa. Banii. Imaginea. Chiar și femeia pe care o au lângă ei.
Face o pauză.
— Nu mai contează cine ești. Contează ce poți etala.
Mă uit la ea.
— Și tu?
Smaranda zâmbește amar.
— Eu nu voiam să fiu etalată. Voiam să fiu văzută.
Cuvintele ei rămân suspendate între noi.
— Și poate că atunci am învățat ceva despre putere.
— Despre putere?
— Da.
Se uită la mine.
— Și femeile pot face asta.
— Ce?
— Pot folosi oamenii. Pot manipula. Pot răni.
— Deci nu este despre bărbați și femei.
— Nu.
Se uită la mine.
— Este despre oameni.
Pentru câteva clipe rămâne tăcută. Apoi spune încet:
— Eu nu vreau putere asupra cuiva. Nu vreau o competiție. Vreau să pot sta lângă celălalt. Nu să domin. Nu să fiu dominată. Doar alături. Să avem amândoi la fel de mult de spus.
Se oprește.
— Să nu-l micșorezi pe celălalt pentru a te simți mare.
Curioasă fiind ce s-a întâmplat cu acea relație, o întreb:
— Și ce ai făcut?
— Am plecat.
— A fost greu?
— Foarte.
— Ai plâns?
— Da.
— Ai regretat?
— Uneori.
— Și ai vrut să te întorci?
— Uneori.
— Și atunci?
Smaranda respiră adânc.
— Mi-am amintit de ce am plecat.
Tac.
Apoi Smaranda își deschide caietul. Îl ține câteva clipe în mâini, ca și cum s-ar hotărî dacă să-mi arate sau nu ceva.
— Vrei să citești?
Îl întinde spre mine.
Pe o pagină este scris un singur număr:
9
Mă uit la ea.
— Atât?
Dă din cap.
— Un 9.
— Citește.
Încep.
Ce înseamnă să ierți? Poate că am crezut prea mult timp că a ierta înseamnă să uiți. Sau să te prefaci că nu te-a durut. Te iert pentru că nu știi ce efect au vorbele tale asupra mea. Și, pentru că te iert, tac.
Am tăcut de multe ori. Am înghițit. Am ascultat cum mi se spune că sunt inconștientă. Că nu am învățat suficient. Că voi rămâne ultimul om pentru că am luat un 9 și nu un 10. Deși 9 fusese cea mai mare notă. Și totuși, în ochii lui, nu era suficient. Am înghițit. Am tăcut. Și am încercat să fiu mai bună. Poate că asta facem uneori când iubim. Încercăm să devenim ceea ce celălalt spune că trebuie să fim. Doi ani de „mai vedem”, „o să fie altfel”, „ai răbdare” sunt destui. E ultima dată când ascult ce zice.
Apoi continui să citesc.
În ziua în care am fost să-mi iau cărțile de la el, ceva se schimbase deja în mine. A observat și m-a întrebat:
— Ce e cu tine?
M-am uitat la el.
— Ți-aș spune ce-i în gândul meu, dar poate că ar trebui deja să fi înțeles… să fi știut ce vreau să-ți spun…
M-a privit. Pentru o clipă mi-a fost milă de el. De lacrimile lui. De omul care, poate, nu înțelegea încă ce se terminase. Dar mai milă îmi era de mine. De câte ori încercasem să mă fac înțeleasă. De câte ori mă micșorasem. De câte ori așteptasem.
Nu ne-am mai vorbit. Nu am mai plâns. Nu am încercat să mai dau explicații. Nu mai aveam nevoie. Am spus: „Plec!” Și gata.
În drum spre casă mi-a fost greu. Foarte greu.
Rămân câteva secunde cu privirea pe ultima pagină.
— Un 9?
Dă din cap.
— Un 9.
— Și ai păstrat caietul?
— Da.
— De ce?
Se uită la pagină.
— Ca să-mi amintesc că atunci când am plecat nu eram nebună.
Nu mai spun nimic. Închid caietul și îl las între noi.
Apoi șoptesc:
— Și după aceea?
— După aceea am început să înțeleg că lumea se schimbase.
— Femeile puteau studia. Puteau munci. Puteau alege. Puteau pleca.
— Și asta nu era posibil înainte?
— Nu în același fel.
— Dar acum este?
Smaranda zâmbește.
— Acum este posibil să pleci.
Face o pauză.
— Nu înseamnă că este întotdeauna ușor să pleci.
— Ai învățat asta pe pielea ta…
— De mai multe ori decât mi-ar fi plăcut.
— În aproape patru sute de ani…
Smaranda râde încet.
— Exact. Și încă nu m-am prins de toate.
Mă uit la caietul închis.
— Și ce ai făcut cu toate lucrurile pe care nu le-ai putut spune?
Smaranda își atinge perla. Gestul este de o naturalețe distinsă, ca și cum mâna ei ar fi făcut asta de sute de ori. Observ gestul și o întreb curioasă:
— Ce este cu perla?
Smaranda îmi răspunde zâmbind:
— Ce este cu ea?
— De unde ai perla asta așa de mare? Nu am mai văzut în altă parte una atât de mare.
— De unde este?
— Nu mai știu.
— Cum să nu știi?
Ridică ușor din umeri.
— Au trecut câteva sute de ani.
Râd.
— Asta nu e o scuză foarte bună.
Mă uit din nou la perlă. În lumina muzeului pare o bijuterie de o frumusețe inestimabilă .
— Știi cum se formează o perlă?
— Când intră un parazit în scoică?
— Da.
— Și atunci?
— Scoica începe să depună straturi de sidef în jurul lui.
— Ca să-l îndepărteze?
— Ca să se protejeze.
Smaranda își atinge din nou perla.
— Și sunt perle care ajung atât de mari?
— Nu.
— Atunci a ta?
Smaranda tace pentru câteva clipe. Doar mă privește. Apoi oftează ușor, melancolic, ca și cum ar scoate din ea o amintire veche.
— A mea este specială. Am crescut-o cu amintirile ce mi-au încălzit inima.
— În sidef?
— În timp.
Meditând la cele spuse, o întreb:
— Și după ce ai învelit toate amintirile astea… mai știi cine ești?
Smaranda nu răspunde imediat. Privirea îi rămâne o clipă asupra perlei, apoi se întoarce spre mine.
— Cine sunt? Sunt încă prinsă într-o bulă de neregăsire.
O privesc fără să înțeleg pe deplin.
— Ce vrei să spui?
Smaranda își lasă privirea în jos.
— Să nu te mai recunoști. Să te uiți în oglindă și să vezi un chip pe care îl cunoști, dar să nu mai știi cine este femeia din spatele lui.
Face o pauză, apoi continuă, cu voce joasă:
— Se întâmplă atunci când, prea mult timp, încerci să fii ceea ce ceilalți așteaptă de la tine. Când începi să te întrebi dacă ceea ce simți este al tău sau dacă ai învățat să simți așa. Când iei atât de multe decizii pentru a nu dezamăgi, încât, într-o zi, nu mai știi ce ai fi ales tu.
Mă privește din nou.
— Asta am simțit mult timp. Să te uiți în oglindă și să nu știi dacă vezi cine ești sau cine ai învățat să fii.
Apoi tace. Cuvintele ei îmi răsună în minte ca un ecou.
Asta am simțit mult timp. Să te uiți în oglindă și să nu știi dacă vezi cine ești sau cine ai învățat să fii.
O privesc câteva clipe. Mă gândesc la tot ce mi-a povestit. La vremurile în care trăise, la lumea pe care o văzuse schimbându-se și, totuși, după atâtea secole, am sentimentul straniu că unele lucruri se repetă.
— Și atunci cine ești tu cu adevărat?
Smaranda mă privește.
— Cine sunt eu când nu mai încerc să fiu pe placul nimănui?
Face o pauză.
— Ceea ce vreau să fiu. Nu trebuie să mă caut în fiecare zi.
O privesc.
— Și dacă mâine te pierzi din nou?
— Atunci mă voi găsi când va fi timpul.
— Și dacă nu?
— Atunci voi sta ca Gânditoarea de la Hamangia.
Râd.
— Ești foarte interesantă.
— Am avut aproape patru sute de ani să exersez.
Râdem din nou.
Smaranda se uită în jur, iar privirea îi alunecă peste sala muzeului, peste chipurile oamenilor, peste lumina care cade pe pereți și pe tablouri.
— Poate că, după atâtea vieți, am învățat să mă uit din nou la lucrurile simple. La o lumină frumoasă, la un chip, la o floare, la felul în care cineva zâmbește. Lucruri mici, dar care îți amintesc că încă ești aici.
O ascult, iar în mintea mea revine un cuvânt pe care îl auzisem în olandeză. După ce termină de povestit, îl rostesc încet, ca și cum aș lăsa cuvântul să o atingă ușor, ca o adiere.
— Verwondering.
Smaranda mă privește curioasă.
— Ce înseamnă?
— Admirație. Dar și sentimentul acela de uimire în fața unui lucru frumos, pe care nu trebuie neapărat să-l înțelegi.
Smaranda zâmbește.
— Îmi place.
— Și cred că asta te-a ajutat să mergi mai departe.
Mă privește câteva clipe, iar zâmbetul ei devine mai cald.
— Poate.
— Te admir pentru cum știi să mergi mai departe în momente grele.
Smaranda își înclină ușor capul.
— Nu am știut întotdeauna. Am învățat.
O privesc. Pentru o clipă, Smaranda devine tristă.
— Ești tristă? o întreb.
— Poate…
Mă opresc. De data aceasta nu mai întreb nimic.
Stau lângă ea. Atât.
Nu simt nevoia să-i explic tristețea și nici să o transform într-o lecție. Poate că unele emoții nu cer să fie rezolvate. Poate că uneori ai nevoie doar să existe cineva care să rămână lângă tine fără să încerce să schimbe ceea ce simți.
Smaranda mă privește.
Apoi liniștea se așază între noi, dar de data aceasta nu mai pare grea. Încep să înțeleg că poate trecutul nu vine în viața noastră doar ca să ne amintească ce am pierdut. Uneori vine ca să ne schimbe felul în care privim ceea ce avem acum.
Poate că oamenii intră în viețile noastre pentru un motiv. Poate că unele întâlniri durează ani, iar altele doar câteva minute. Poate că unele iubiri rămân, altele pleacă, iar unele ne învață să nu mai confundăm iubirea cu posesia.
Poate că frumusețea nu este întotdeauna ceea ce vedem. Poate că este și ceea ce alegem să nu mai ascundem.
Și poate că libertatea nu înseamnă să nu mai depindem niciodată de nimeni, ci să putem rămâne noi înșine lângă celălalt.
Smaranda își ridică puțin capul. Buza i se deschide. Pare că vrea să spună ceva.
De data aceasta nu o întreb ce. Nu vreau să ghicesc. Pentru prima dată nu mai vreau să aflu tot. Poate că are nevoie să vorbească, să plângă, de o mână, de o îmbrățișare, de liniște, de cineva de care să se simtă susținută, cu care să își împărtășească fricile. Sau poate că, peste câteva clipe, va râde. Nu știu. Și, pentru prima dată, simt că nu trebuie să știu. Rămân acolo.
Smaranda mă privește.
— Ascult!
🇳🇱
Vermeer schilderde geen bepaalde vrouw. Misschien schilderde hij wat hij zich voorstelde als de schoonheid van een vrouw. Een jong gezicht. Een blik die zich richt op degene die naar haar kijkt. De lippen iets van elkaar, alsof ze net iets wilde zeggen. En een enorme parel. De rest weten we niet.
We weten niet wie het meisje was. We weten niet wat ze dacht, van wie ze hield, op wie ze wachtte of wat ze zou hebben gezegd als ze de kans had gekregen.
Ik gaf haar echter een naam: Smaranda.
En op een dag sprak Smaranda tegen mij. Met een geschiedenis van bijna vierhonderd jaar.
In het Mauritshuis in Den Haag blijf ik voor een tekening staan. Ik bekijk haar een paar ogenblikken.
Smaranda kijkt in het niets en zucht. Ze begint iets te zeggen, maar stopt. Vanavond schrijf ik het in mijn dagboek. Ik kom dichter bij de tekening.
— Hé… Ik wist niet dat Vermeer eerst een tekening maakte voordat hij het schilderij maakte. Maar het lijkt wel alsof deze een andere sfeer heeft. O, wacht even… Dit is een recent schilderij. Hm… VRo. Ik ken de kunstenaar niet. Het heeft een zwaardere sfeer. De uitdrukking op het gezicht lijkt meer… door ervaringen gevormd.
— Hé! roept Smaranda.
Haar ogen bewegen. Heel weinig. Maar genoeg om te merken dat het meisje uit het schilderij mij heeft geroepen. Ik kijk om me heen. Niemand lijkt iets te hebben gemerkt.
— Praat jij? vraag ik nieuwsgierig.
— Alleen wanneer ik voel dat iemand naar me kan luisteren, antwoordt ze fluisterend, alsof ze niet de aandacht van iemand anders wil trekken.
Ik doe een stap dichterbij.
— Luister naar me…
En ze begint te glimlachen.
— Wie ben jij? vraag ik.
— Wie denk je dat ik ben?
— Het meisje met de tulband.
— Dat is wat je ziet.
— En wat zou ik moeten zien?
Ze kijkt me aan.
— Misschien moet je me lezen.
Ik blijf een paar ogenblikken stil. Ik probeer te begrijpen of wat er gebeurt echt is, of dat mijn verbeelding de grens tussen tekening en werkelijkheid al is overgegaan.
— Ben jij een interactief schilderij?
Smaranda lacht.
— Ik ben gewoon een schilderij.
— En wat ben je nog meer?
Ik kijk haar nog een paar ogenblikken aan. Haar gezicht lijkt onveranderd, maar er verandert iets in haar blik.
— Je was een vrouw voordat je tentoongesteld werd.
— Ben jij Smaranda?
Smaranda kijkt verbaasd.
— Hoe weet je dat ik zo heet?
Dit keer ben ik degene die even verrast is.
— Dat weet ik niet. Ik heb het gewoon verzonnen.
Smaranda kijkt me nieuwsgierig aan. In haar ogen verschijnt iets tussen verwondering en amusement.
— Toeval of verbinding?
Ik haal mijn schouders op.
— Misschien komen we daar nog achter.
Voor het eerst glimlacht Smaranda anders. Het is niet de glimlach van een meisje dat voor de eeuwigheid is geschilderd. Het is de glimlach van een vrouw die iets lijkt te weten wat ik nog niet weet.
— Denk je dat Vermeer van je hield?
Smaranda zwijgt. Even wendt ze haar blik af, daarna kijkt ze weer naar mij.
— Ik weet niet eens of hij me goed genoeg kende om van me te kunnen houden.
— Maar hij maakte je mooi.
— Misschien was dat juist het probleem.
— Schoonheid?
— Nee.
Ze houdt even stil.
— Dat mensen alleen de schoonheid zien, en niet de mens erachter.
— En toch ben je beroemd geworden.
— Zonder dat iemand het me vroeg.
Ik lach.
— Hoewel… als hij me dan toch beroemd zou maken, had hij het me op z’n minst kunnen vertellen. Dan had ik me iets beter kunnen opmaken.
— Wat zou je hebben veranderd?
Smaranda denkt een paar ogenblikken na.
— Misschien had ik mijn haar wat beter willen doen.
Ik kijk naar haar tulband en barst in lachen uit.
Smaranda glimlacht ondeugend.
We lachen allebei. Daarna kijk ik weer naar haar. Om ons heen gaat het museum gewoon door alsof er niets bijzonders is gebeurd. Mensen lopen voorbij, kijken, maken foto’s, praten zachtjes. Alleen ik heb het gevoel dat de tijd een paar ogenblikken heeft stilgestaan.
— En waar dacht je aan? vraag ik.
— Wanneer?
— Toen hij je schilderde.
Smaranda wendt haar blik af. Even lijkt het alsof ze door de muur van het museum heen kijkt, voorbij de zaal waarin we staan.
— Ik kijk naar jou, maar mijn gedachten zijn ergens anders.
— Waar?
Ze trekt haar wenkbrauwen een beetje op.
— Zie je?
— Wat?
— Je hebt je nieuwsgierigheid de vrije loop gelaten.
Ik lach.
— Tja… als je na bijna vierhonderd jaar met me praat, moet ik er ook maar van profiteren.
— Misschien krijg ik op een dag de moed om te vertellen waar ik aan dacht.
Daarna zwijgt ze. Lang. En ik begrijp dat het gesprek misschien voorbij is.
Iedereen vertrekt op zijn eigen manier. Ik uit het museum. Zij blijft tentoongesteld aan de muur. Of dat denk ik tenminste.
Die avond krijg ik de scène in het Mauritshuis niet uit mijn hoofd. Ik vraag me af of ik echt met haar heb gesproken. Misschien heb ik alles verzonnen.
Ik open mijn dagboek en schrijf:
Vandaag sprak iemand bijzonders tegen me.
Smaranda.
Of dat denk ik tenminste.
Ik sluit mijn dagboek, maar de twijfel blijft. Misschien is mijn verbeelding te ver gegaan. Misschien wilde ik zo graag een verhaal horen dat ik het uiteindelijk echt begon te horen.
Diezelfde avond schrijft Smaranda ergens, in een ander dagboek:
Ik kijk naar jou, maar mijn gedachten zijn ergens anders. Misschien krijg ik op een dag de moed om te vertellen waar.
Daarna bladert ze terug door haar dagboek en zucht.
De volgende dag ga ik terug naar het museum. Ik weet niet precies waarom. Misschien wil ik controleren of ik niet alles heb verzonnen. Misschien wil ik gewoon zien of Smaranda er nog is.
Ik kom dichterbij. Smaranda kijkt me aan voordat ik iets kan zeggen. In haar ogen verschijnt een zweem van een glimlach.
— Je bent terug.
— Waarom? vraagt ze, bijna net zo verbaasd over mijn terugkeer als ikzelf.
— Ik weet het niet, antwoord ik.
Ze kijkt me aandachtiger aan. Een paar ogenblikken zegt ze niets.
— Je hebt gehuild.
Ik raak mijn gezicht aan.
— Is het te zien?
— Een beetje.
— Heeft het geholpen? Een beetje, tenminste?
Ik knik.
— Een beetje.
Smaranda glimlacht.
— Soms is een beetje genoeg.
Ik zwijg. Haar woorden blijven een paar seconden tussen ons hangen, langer dan nodig zou zijn geweest.
— Dus… je hebt gisteren echt met me gepraat?
Smaranda houdt haar hoofd een beetje schuin.
— Wat denk jij?
— Ik denk dat ik scenario’s ben gaan verzinnen.
— Dat gebeurt.
— Dus ik heb het niet verzonnen?
— Niet alles.
— Wat betekent „niet alles”?
Smaranda kijkt me geamuseerd aan.
— Zie je? Je stelt nu al te veel vragen.
We lachen allebei.
Ik ga dichter bij haar zitten, zo dicht als de ruimte tussen mij en het werk aan de muur toelaat.
— Smaranda, ik zou graag willen dat je me over je leven vertelt.
— Wat precies?
— Wat de moeite waard is.
Smaranda blijft een paar ogenblikken voor zich uit kijken, ergens boven mij. Dan ademt ze langzaam uit.
— Wat de moeite waard is?
— Ja. Wat heb je na bijna vierhonderd jaar bewaard?
Smaranda kijkt in de verte.
— Het wachten.
— Heb je op iemand gewacht?
— Ja.
— Lang?
— Soms jaren. Andere keren alleen op een blik.
— En wat gebeurt er wanneer het wachten voorbij is?
— Soms gaat het niet voorbij.
— En dan?
— Dan leer je ermee leven.
Ze laat haar blik zakken.
— Soms heeft het wachten zelfs geen naam meer. Het blijft er gewoon.
— Zoals heimwee?
Smaranda glimlacht.
— Misschien.
— Waarnaar verlang je?
Ze denkt een paar ogenblikken na voordat ze antwoordt.
— Soms verlang ik niet naar een mens.
Ze houdt een pauze.
— Ik verlang naar wie ik was toen ik bij hem was.
Ik zwijg. Smaranda laat haar blik door de zaal gaan.
— Misschien heb ik daarom zo vaak geaarzeld in mijn leven.
Smaranda glimlacht zacht. Haar blik glijdt even naar het raam, alsof het antwoord ergens verborgen ligt in een tijd die alleen zij nog kan zien.
— En waarom aarzelde je?
— Omdat we soms weten wat we willen. Maar we zijn bang om het toe te geven.
— Waar zouden we bang voor zijn?
Smaranda gaat met haar vinger langs de rand van het dagboek.
— Voor wat er gebeurt nadat we de waarheid hebben uitgesproken.
— En heb jij de waarheid verteld?
— Soms.
— En?
Smaranda kijkt me aan met een moeilijk te doorgronden uitdrukking.
— Geen aanrader.
Ik lach.
— Waarom?
— Omdat je daarna niet meer kunt doen alsof je het niet weet.
We blijven een paar ogenblikken stil. Ik kijk haar aandachtig aan en denk na over wat ze heeft gezegd.
— En ben jij veranderd in al die tijd?
— Vaak.
— Hoe?
Smaranda kijkt me aan.
— Soms was ik het meisje dat wachtte. Andere keren de vrouw die wegging. Andere keren de vrouw die te lang bleef.
Ze glimlacht bitter.
— En in allemaal was ik.
— Maar van al mijn levens is er één geweest die me het meest heeft doen afvragen wie ik ben. Smaranda vertelt me daarna over een periode die veel dichter bij onze tijd ligt. Over een vrouw die kon studeren, werken, kiezen, vertrekken.
— Dat lijkt heel anders dan in jouw tijd.
— Dat is het.
— En toch?
— Toch zijn mensen mensen gebleven.
Ze glimlacht. Ze vertelt me over een man die haar dichtbij wilde hebben, maar niet wist hoe hij naast haar moest staan. Over liefde die langzaam veranderde in controle, over woorden die iemand kleiner maken en over de momenten waarop je je begint af te vragen of het probleem misschien bij jou ligt.
Smaranda kijkt op.
— Weet je wat ik op een dag besefte?
— Wat?
Ze kijkt me aan.
— Dat ik me klein begon te voelen onder zijn blik.
Ik zwijg.
— Maar jij was nog steeds dezelfde vrouw.
— Ja.
Ze laat haar blik zakken.
— Alleen was ik mezelf langzaam door zijn ogen gaan zien.
— En hoe zag je jezelf?
— Nooit goed genoeg.
Ik blijf stil. Haar woorden raken me op een plek die ik nog niet wil onderzoeken.
— Soms, zegt ze, houden mensen niet meer van de mens naast hen. Ze houden van wat ze via die ander kunnen laten zien.
— Hoe bedoel je?
— De auto waarin ze rijden. Het bedrijf dat ze hebben. Het huis. Het geld. Het imago. Zelfs de vrouw die naast hen staat.
Ze houdt even stil.
— Het gaat niet meer om wie je bent. Het gaat erom wat je kunt laten zien.
Ik kijk haar aan.
— En jij?
Smaranda glimlacht bitter.
— Ik wilde niet tentoongesteld worden. Ik wilde gezien worden.
Haar woorden blijven tussen ons hangen.
— En misschien heb ik toen iets geleerd over macht.
— Over macht?
— Ja.
Ze kijkt me aan.
— En vrouwen kunnen het ook.
— Wat?
— Mensen gebruiken. Manipuleren. Pijn doen.
— Dus het gaat niet over mannen en vrouwen.
— Nee.
Ze kijkt me aan.
— Het gaat over mensen.
Een paar ogenblikken blijft ze stil. Dan zegt ze zacht:
— Ik wil geen macht over iemand. Ik wil geen competitie. Ik wil naast de ander kunnen staan. Niet domineren. Niet gedomineerd worden. Gewoon naast elkaar. Dat we allebei evenveel te zeggen hebben.
Ze stopt even.
— De ander niet kleiner maken om jezelf groter te voelen.
Omdat ik nieuwsgierig ben naar wat er met die relatie is gebeurd, vraag ik:
— En wat heb je gedaan?
— Ik ben weggegaan.
— Was het moeilijk?
— Heel moeilijk.
— Heb je gehuild?
— Ja.
— Heb je spijt gehad?
— Soms.
— En wilde je terug?
— Soms.
— En toen?
Smaranda haalt diep adem.
— Ik herinnerde me waarom ik was weggegaan.
Ik zwijg.
Daarna opent Smaranda haar dagboek. Ze houdt het een paar ogenblikken in haar handen, alsof ze besluit of ze me iets zal laten zien.
— Wil je lezen?
Ze houdt het naar me toe.
Op de pagina staat slechts één getal:
9
Ik kijk haar aan.
— Dat is alles?
Ze knikt.
— Een 9.
— Lees.
Ik begin te lezen.
Wat betekent het om te vergeven? Misschien heb ik te lang gedacht dat vergeven betekende dat je vergeet. Of dat je doet alsof het je geen pijn heeft gedaan.
Ik vergeef je omdat je niet weet welk effect je woorden op mij hebben. En omdat ik je vergeef, zwijg ik.
Ik heb vaak gezwegen. Dingen ingeslikt. Geluisterd naar hoe mij werd verteld dat ik naïef was. Dat ik niet genoeg had geleerd. Dat ik de laatste zou blijven omdat ik een 9 had gehaald en geen 10.
Hoewel een 9 het hoogste cijfer was.
En toch was het in zijn ogen niet genoeg.
Ik heb het ingeslikt. Ik heb gezwegen. En ik heb geprobeerd beter te worden.
Misschien is dat wat we soms doen wanneer we van iemand houden. We proberen te worden wat de ander zegt dat we moeten zijn.
Twee jaar lang „we zien wel”, „het wordt anders”, „heb geduld” is genoeg.
Dit is de laatste keer dat ik luister naar wat je zegt.
Daarna lees ik verder.
Op de dag dat ik mijn boeken bij hem ging ophalen, was er al iets in mij veranderd. Hij merkte het en vroeg me:
— Wat is er met je?
Ik keek hem aan.
— Ik zou je kunnen vertellen wat er in mijn hoofd omgaat, maar misschien had je het allang moeten begrijpen… had je moeten weten wat ik je wilde zeggen…
Hij keek me aan. Even had ik medelijden met hem. Met zijn tranen. Met de man die misschien nog niet begreep wat er voorbij was.
Maar nog meer medelijden had ik met mezelf. Met hoe vaak ik had geprobeerd mezelf begrijpelijk te maken. Hoe vaak ik mezelf kleiner had gemaakt. Hoe vaak ik had gewacht.
We hebben elkaar nooit meer gesproken. Ik heb niet meer gehuild. Ik heb niet meer geprobeerd uitleg te geven. Dat hoefde niet meer. Ik zei: „Ik ga!” En klaar.
Op weg naar huis was het moeilijk. Heel moeilijk.
Ik blijf een paar seconden naar de laatste pagina kijken.
— Een 9?
Ze knikt.
— Een 9.
— En je hebt het dagboek bewaard?
— Ja.
— Waarom?
Ze kijkt naar de pagina.
— Om mezelf eraan te herinneren dat ik niet gek was toen ik wegging.
Ik zeg niets meer. Ik sluit het dagboek en laat het tussen ons liggen.
Dan fluister ik:
— En daarna?
— Daarna begon ik te begrijpen dat de wereld was veranderd.
— Vrouwen konden studeren. Ze konden werken. Ze konden kiezen. Ze konden vertrekken.
— Kon dat vroeger niet?
— Niet op dezelfde manier.
— Maar nu wel?
Smaranda glimlacht.
— Nu kun je weggaan.
Ze houdt even stil.
— Dat betekent niet dat het altijd gemakkelijk is om weg te gaan.
— Dat heb je aan den lijve ondervonden…
— Vaker dan me lief was.
— In bijna vierhonderd jaar…
Smaranda lacht zacht.
— Precies. En ik heb het nog steeds niet allemaal door.
Ik kijk naar het gesloten dagboek.
— En wat heb je gedaan met alles wat je niet kon zeggen?
Smaranda raakt haar parel aan. Het gebaar is zo vanzelfsprekend en verfijnd, alsof haar hand het al honderden keren heeft gedaan. Ik merk het gebaar op en vraag nieuwsgierig:
— Wat is er met die parel?
Smaranda antwoordt glimlachend:
— Wat is ermee?
— Waar heb je zo’n grote parel vandaan? Ik heb nergens anders zo’n grote gezien.
— Waar komt hij vandaan?
— Dat weet ik niet meer.
— Hoe kun je dat nou niet weten?
Ze haalt licht haar schouders op.
— Er zijn een paar honderd jaar voorbijgegaan.
Ik lach.
— Dat is geen erg goed excuus.
Ik kijk opnieuw naar de parel. In het licht van het museum lijkt het een onschatbaar mooi sieraad.
— Weet je hoe een parel ontstaat?
— Wanneer er een parasiet in een schelp terechtkomt?
— Ja.
— En dan?
— De schelp begint lagen parelmoer omheen af te zetten.
— Om hem kwijt te raken?
— Om zichzelf te beschermen.
Smaranda raakt haar parel opnieuw aan.
— En bestaan er parels die zo groot worden?
— Nee.
— En die van jou?
Smaranda zwijgt een paar ogenblikken. Ze kijkt alleen naar me. Dan zucht ze zacht, melancholiek, alsof ze een oude herinnering uit zichzelf naar boven haalt.
— De mijne is bijzonder. Ik heb haar laten groeien met de herinneringen die mijn hart verwarmden.
— In parelmoer?
— In de tijd.
Terwijl ik nadenk over wat ze heeft gezegd, vraag ik:
— En nadat je al die herinneringen hebt ingekapseld… weet je dan nog wie je bent?
Smaranda antwoordt niet meteen. Haar blik blijft even op de parel rusten en keert dan terug naar mij.
— Wie ik ben? Ik zit nog steeds gevangen in een bubbel waarin ik mezelf niet kan terugvinden.
Ik kijk haar aan zonder het helemaal te begrijpen.
— Wat bedoel je?
Smaranda laat haar blik zakken.
— Dat je jezelf niet meer herkent. Dat je in de spiegel kijkt en een gezicht ziet dat je kent, maar niet meer weet wie de vrouw erachter is.
Ze houdt even stil en gaat dan zacht verder:
— Dat gebeurt wanneer je te lang probeert te zijn wie anderen van je verwachten. Wanneer je je begint af te vragen of wat je voelt werkelijk van jou is, of dat je hebt geleerd het zo te voelen. Wanneer je zoveel beslissingen neemt om anderen niet teleur te stellen dat je op een dag niet meer weet wat jij zelf zou hebben gekozen.
Ze kijkt me weer aan.
— Dat heb ik lange tijd gevoeld. In de spiegel kijken en niet weten of je ziet wie je bent of wie je hebt geleerd te zijn.
Daarna zwijgt ze. Haar woorden blijven in mijn hoofd naklinken als een echo.
Dat heb ik lange tijd gevoeld. In de spiegel kijken en niet weten of je ziet wie je bent of wie je hebt geleerd te zijn.
Ik kijk haar een paar ogenblikken aan. Ik denk aan alles wat ze me heeft verteld. Aan de tijden waarin ze heeft geleefd, aan de wereld die ze heeft zien veranderen en toch heb ik, na zoveel eeuwen, het vreemde gevoel dat sommige dingen zich blijven herhalen.
— En wie ben jij dan werkelijk?
Smaranda kijkt me aan.
— Wie ben ik wanneer ik niet langer probeer iedereen tevreden te stellen?
Ze houdt even stil.
— Wie ik wil zijn. Ik hoef mezelf niet elke dag opnieuw te zoeken.
Ik kijk haar aan.
— En als je jezelf morgen weer verliest?
— Dan vind ik mezelf wel wanneer de tijd daar is.
— En als dat niet gebeurt?
— Dan ga ik zitten als de Denker van Hamangia.
Ik lach.
— Je bent erg interessant.
— Ik heb bijna vierhonderd jaar gehad om te oefenen.
We lachen opnieuw.
Smaranda kijkt om zich heen. Haar blik glijdt over de museumzaal, over de gezichten van de mensen, over het licht dat op de muren en de schilderijen valt.
— Misschien heb ik na al die levens geleerd om opnieuw naar de eenvoudige dingen te kijken. Naar mooi licht, naar een gezicht, naar een bloem, naar de manier waarop iemand glimlacht. Kleine dingen, maar ze herinneren je eraan dat je er nog bent.
Ik luister naar haar, en in mijn gedachten komt een woord terug dat ik ooit in het Nederlands had gehoord. Nadat ze is uitgepraat, spreek ik het zachtjes uit, alsof ik het woord als een zachte bries langs haar wil laten strijken.
— Verwondering.
Smaranda glimlacht.
— Dakjewel!
— En ik denk dat dit je heeft geholpen om verder te gaan.
Ze kijkt me een paar ogenblikken aan en haar glimlach wordt warmer.
— Misschien.
— Ik bewonder hoe jij weet verder te gaan in moeilijke momenten.
Smaranda houdt haar hoofd een beetje schuin.
— Dat heb ik niet altijd geweten. Ik heb het geleerd.
Ik kijk haar aan. Even wordt Smaranda verdrietig.
— Ben je verdrietig? vraag ik.
— Misschien…
Ik stop. Deze keer vraag ik niets meer.
Ik blijf naast haar staan. Dat is alles.
Ik voel niet de behoefte haar verdriet uit te leggen en er ook geen les van te maken. Misschien hoeven sommige emoties niet opgelost te worden. Misschien heb je soms alleen iemand nodig die bij je blijft zonder te proberen te veranderen wat je voelt.
Smaranda kijkt me aan.
Dan gaat de stilte tussen ons zitten, maar deze keer voelt ze niet zwaar. Ik begin te begrijpen dat het verleden niet altijd in ons leven komt om ons eraan te herinneren wat we verloren hebben. Soms komt het om de manier waarop we kijken naar wat we nu hebben te veranderen.
Misschien komen mensen om een reden in ons leven. Misschien duren sommige ontmoetingen jaren en andere maar een paar minuten. Misschien blijven sommige liefdes, andere gaan weg, en sommige leren ons om liefde niet langer met bezit te verwarren.
Misschien is schoonheid niet altijd wat we zien. Misschien is het ook wat we ervoor kiezen niet langer te verbergen.
En misschien betekent vrijheid niet dat we nooit meer van iemand afhankelijk zijn, maar dat we onszelf kunnen blijven naast de ander.
Smaranda tilt haar hoofd iets op. Haar lippen gaan een beetje uit elkaar. Ze lijkt iets te willen zeggen.
Deze keer vraag ik niet wat. Ik wil niet raden. Voor het eerst wil ik niet alles meer weten. Misschien heeft ze behoefte om te praten, te huilen, aan een hand, een omhelzing, stilte, aan iemand bij wie ze zich gesteund voelt, met wie ze haar angsten kan delen. Of misschien zal ze over een paar ogenblikken lachen. Ik weet het niet. En voor het eerst voel ik dat ik het niet hoef te weten. Ik blijf daar.
Smaranda kijkt me aan.
— Ik luister.
No responses yet